SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU – ÖZET BİLGİLER 

I. Sosyal Güvenlik Hukukunun Tanımı ve Amacı

Sosyal güvenlik hukuku, kişilerin;

• hastalık,

• analık,

• yaşlılık,

• iş kazası ve meslek hastalığı,

• malullük,

• ölüm,

• işsizlik,
  gibi sosyal risklerle karşılaştıklarında gelir kayıplarını telafi eden ve asgari yaşam güvencesi sağlayan hukuk dalıdır.

Amaç: Sosyal risklere karşı koruma, gelirin devamlılığını sağlama, sosyal adaleti gerçekleştirme.

II. Sosyal Güvenlik Sistemleri

1. Bismarck modeli

• Primli sistem

• Sigortalılık esastır

• Türkiye’de esas alınan model

2. Beveridge modeli

• Vergi temelli

• Evrensel sosyal güvenlik

• İngiltere örneği

• ​

III. Türkiye’de Sosyal Güvenlik Kurumları

2006 reformundan sonra tek kurum:
➡ Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) (5502 sayılı Kanun)

Önceki kurumlar: SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı → tek çatı altında birleşti.

​

IV. Sigorta Kolları (5510 sayılı Kanun)

1. Kısa Vadeli Sigorta Kolları

• İş kazası ve meslek hastalığı

• Hastalık

• Analık

2. Uzun Vadeli Sigorta Kolları

• Malullük

• Yaşlılık

• Ölüm

​

3. Genel Sağlık Sigortası (GSS)

Sağlık hizmetlerini kapsar, Türkiye’de ikamet eden herkes GSS kapsamındadır.

V. Zorunlu Sigortalılık Türleri

1. 4/a (SSK)

• Hizmet akdiyle çalışan işçiler

2. 4/b (Bağ-Kur)

• Kendi adına bağımsız çalışanlar, esnaf, şirket ortakları

3. 4/c (Emekli Sandığı)

• Memurlar

• ​

VI. Sigortalılığın Başlangıcı

• İlk prim bildiriminin SGK’ya yapılmasıyla başlar.

• İşe giriş bildirgesi işveren tarafından verilmelidir.

• Geriye dönük sigortalılık yapılamaz (istisna: hizmet tespiti davası).

VII. Primler

• Çalışan ve işveren birlikte öder.

• Prim oranı sigorta koluna göre değişir.

• Prim ödenmesi → hak kazanmanın temel şartıdır.

VIII. İş Kazası ve Meslek Hastalığı

İş kazası sayılan haller:

• İşyerinde meydana gelen kaza

• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle

• İşin yürütümü sırasında

• Görevle başka yere gönderilme sırasında

• Emziren annenin süt izni sırasında

• İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş-geliş sırasında

Bildirim süresi: İşveren → 3 iş günü
Haklar: Geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri vb.

​

IX. Emeklilik (Yaşlılık Aylığı) Şartları

Kişinin sigorta giriş yılına göre değişir. Temel şartlar:

• Prim günü

• Sigortalılık süresi

• Yaş

Örneğin:
8/9/1999 öncesi giriş: 15 yıl–3600 gün (kıdem tazminatı için), emeklilik farklıdır.
2008 sonrası giriş: 7200 gün / daha yüksek yaş şartları.

​

X. Genel Sağlık Sigortası

• Herkes GSS kapsamındadır.

• Prim ödenmesi sağlık hizmeti alma hakkı sağlar.

• Bakmakla yükümlü olunan kişi: eş, çocuk, geliri olmayan anne-baba.

• ​

XI. İşsizlik Sigortası (4447 sayılı Kanun)

Şartlar:

• Son 3 yılda 600 gün prim

• Son 120 gün kesintisiz çalışma

• Kendi isteği dışında işsiz kalma

• İşkur’a başvuru

Ödenek süresi: 6–10 ay

XII. Sosyal Yardımlar

• Primli olmayan sistem

• Nakit veya ayni destekler (65 yaş aylığı, engelli aylığı, evde bakım desteği vb.)

XIII. Hizmet Tespiti Davası

• İşverenin sigortasız çalıştırdığı süreler için açılır.

• İşçi işten ayrıldıktan sonra 5 yıl içinde açmalıdır.

• İş mahkemesinde görülür.

• Tanık dâhil her türlü delille ispat yapılabilir.

Sonuç

Sosyal güvenlik hukuku, bireylerin yaşamları boyunca karşılaşabileceği sosyal risklere karşı koruma sağlayan, hem kamu düzenini hem bireysel hakları ilgilendiren temel bir hukuk alanıdır.