İŞ KAZASI – TEMEL KAVRAM (5510 sayılı Kanun m.13)

 

Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için hem ani, hem dışsal, hem de sigortalıya zarar verici bir olay olması gerekir.

5510’a göre iş kazası;

​

​​

​

​

• İşyerinde,

• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle,

• Görevle başka bir yere gönderilme sırasında,

• İşçinin işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişi sırasında,

• Emziren annenin süt izninde,
  meydana gelen olaylardır.

➡ Bu tanım iş hukuku ve sosyal güvenlik hukuku uygulamalarının temelini oluşturur.

​

 1. İş Kazası Sayılan Haller (Kanundaki 5 durum)

✔ 1) İşyerinde meydana gelen kazalar

İşçinin işyerinde bulunduğu sırada maruz kaldığı her olay iş kazasıdır.
Örn: Kayma, düşme, elektrik çarpması, raf çökmesi vb.

✔ 2) İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle

İşin yürütümüne bağlı her kaza iş kazasıdır.
Örn: Fabrika sahasında makine bakımı, görev gereği yapılan işlemler.

✔ 3) Görevle başka yere gönderilme sırasında

İşçiye görev verilmişse, yolda veya görev yapılan yerde kaza iş kazasıdır.
Örn: Evrak teslimine giderken trafik kazası.

✔ 4) Emziren kadın işçinin süt izni sırasında

Süt izni saatleri içinde meydana gelen kazalar iş kazasıdır.

✔ 5) İşveren tarafından sağlanan taşıtla gidiş-geliş sırasında

Servis aracı kazaları bu kapsamdadır.

 

 2. İş Kazasının Koşulları

Bir olayın iş kazası sayılması için:

1. Sigortalı kişi olmalı (4/a, 4/b, 4/c).

2. Kazanın ani ve dışsal olması.

3. Zarar verici sonuç (bedensel veya ruhsal).

4. Kanunda sayılan hallerden birinde meydana gelmesi.

⚠ İşçinin kusuru, olayın iş kazası sayılmasına engel değildir.

​

3. Bildirim ve Süreler

✔ İşverenin SGK’ya bildirim süresi:

➡ 3 iş günü (Kaza gününü takip eden günden itibaren)

✔ İş kazası derhal işverene bildirilmelidir.

İşçi bildirmezse bile, işverenin tespit etme ve bildirme sorumluluğu vardır.

✔ Sağlık kuruluşları, yaralanma veya ölüm halinde derhal SGK’ya bildirim yapar.

​

4. İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu

İşverenin iki tür sorumluluğu vardır:

 A) SGK’ya karşı sorumluluk (rücu)

İşveren kusurluysa, SGK ödediği bazı giderleri işverene rücu edebilir.

 B) İşçiye karşı tazminat sorumluluğu

İşverenin iş kazasından ötürü işçiye/ölüm halinde yakınlarına karşı:

• Maddi tazminat (geçici veya sürekli iş göremezlik)

• Manevi tazminat

• Destekten yoksun kalma tazminatı

sorumluluğu doğabilir.

⚠ İşverenin kusuru aranır, ancak “objektif özen borcu” geniş yorumlanır.
İşveren gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamışsa da sorumludur.

​

5. İşçinin Hakları

İş kazası geçiren işçi SGK’dan:

✔ Geçici iş göremezlik ödeneği

(Raporlu olunan dönemde)

✔ Sürekli iş göremezlik geliri

(Meslekte kazanma gücü kaybı %10+ ise)

✔ Protez, ortez, tedavi giderleri

✔ Yol ve gündelik giderleri

✔ Ölüm halinde yakınlara:

• Ölüm geliri

• Cenaze yardımı

• Evlenme ödeneği

alabilir.

​

6. İş Kazası Tespit Davası

• İşveren kazayı SGK’ya bildirmezse işçi veya hak sahipleri dava açabilir.

• İş Mahkemesinde görülür.

• Tanık dahil her türlü delille ispat yapılabilir.

• ​

7. İş Kazası Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi

✔ İşçi açısından

İş kazası işin yürütümünü tehlikeli hâle getiriyorsa işçi haklı fesih yapabilir (m.24/I).

✔ İşveren açısından

İşçinin iyileşme süresi; ihbar süresi + 6 hafta aşarsa işveren haklı nedenle feshedebilir (m.25/I-b).
➡ Kıdem tazminatı ödenir.

​

8. İş Kazasında Kusur Durumu

• İşçinin kusuru → SGK haklarına engel değildir.

• İşverenin kusuru → tazminat sorumluluğunu artırır.

• Kaçınılmazlık → genelde tazminatı düşürür veya kaldırır.

• Müşterek kusur → tazminat oranı azaltılır.

​

 SONUÇ

İş kazası uygulamaları; iş hukukunun, sosyal güvenlik hukukunun ve iş sağlığı–güvenliği hukukunun kesişim noktasıdır.
En önemli unsurlar şunlardır:

➡ Tanım (5510/13)
➡ Bildirim süresi 3 iş günü
➡ İşverenin geniş sorumluluğu
➡ SGK’nın sağladığı haklar
➡ Tazminat ve fesih ilişkisi