4857 sayılı İş Kanununa tabi bir çalışanın kendi isteğiyle işten ayrılması, iş hukuku açısından farklı sonuçlar doğurur. Genel kural, işçinin kendi isteğiyle ayrılması halinde kıdem tazminatına hak kazanamamasıdır.

 

 

 

 

Ancak, İş Kanunu’nda sayılan bazı istisnai durumlar bu kuralın dışındadır. Bu istisnalar, işçiye kendi isteğiyle işten ayrıldığında da kıdem tazminatı talep etme hakkı tanır.

​​​​​​​​​​İş Kanununa tabi olarak çalışan bir işçinin kıdem tazminatı hakkı elde edebilmesi için aşağıdaki şartların oluşması gerekir:

1. Sağlık Sebepleri

Çalışanın sağlık durumu, mevcut işte çalışmayı olanaksız hale getirebilir. Özellikle ağır iş koşulları, işyerinde maruz kalınan zararlı maddeler veya bedensel-ruhsal rahatsızlıklar bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu durumda, işçi sağlık raporu sunarak işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır.

2. İşverenin Ahlaka ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı

İşverenin işçiye yönelik kötü niyetli davranışları, mobbing, hakaret, tehdit, cinsel taciz gibi durumlar işçiye haklı nedenle fesih hakkı verir. Bu gibi hallerde işçi, sözleşmesini tek taraflı feshederek kıdem tazminatı talep edebilir.

3. Askerlik Görevi

Erkek çalışanların askerlik nedeniyle işten ayrılmaları durumunda, kıdem tazminatı almaları mümkündür. Askerlik celp belgesi ile başvuru yapılması gerekir.

4. Emeklilik Şartlarının Sağlanması

Çalışan, emeklilik için gerekli prim gününü ve yıl şartını doldurduğunda işten ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanır.  15 yıl sigortalılık süresini ve 3600 prim gününü tamamlayan işçiler, SGK’dan alacakları yazı ile işten ayrılıp kıdem tazminatı talep edebilir. Ancak, 

 İşçinin ilk sigorta girişinin 8 Eylül 1999 tarihinden önce olması gerekir. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca;

• 15 yıl sigortalılık süresi,

• 3600 prim günü
  şartlarını ve 8.9.1999’dan önce sigorta girişini tamamlayan işçi, SGK’dan “kıdem tazminatı alabilir” yazısı alarak kendi isteğiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır.

Bu şartlardan biri eksikse (özellikle giriş tarihi 9.9.1999 ve sonrasıysa), 3600 gün–15 yıl kuralı uygulanmaz.

  4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girdiğinde (2003), eski 1475 sayılı İş Kanunu’nun tüm maddeleri yürürlükten kaldırıldı ancak 14. maddesi hariç tutuldu.
– Kıdem tazminatına ilişkin tek yasal düzenleme hâlâ 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesidir.
– Dolayısıyla “15 yıl + 3600 gün + 8/9/1999 öncesi sigorta girişi” şartına dayalı kıdem tazminatı hakkı aynı şekilde geçerliliğini korumaktadır.

4857 sayılı kanun bu maddeyi ortadan kaldırmamış, sadece kıdem tazminatıyla ilgili düzenlemenin eski kanunda kalmasına karar vermiştir.

5. Evlilik Sebebiyle Ayrılma

Kadın işçiler, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi istekleriyle işten ayrıldıklarında kıdem tazminatına hak kazanır. Bu durum sadece kadın işçiler için geçerlidir ve evlilik cüzdanı ile belgelenmelidir.

Tazminat Almak İçin Ne Kadar Çalışmak Lazım?

Tazminata hak kazanabilmek için işçinin aynı işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Yani “tazminat almak için ne kadar çalışmak lazım” sorusunun yanıtı en az bir yıl olarak net şekilde belirlenmiştir.

1 yıldan az çalışanlar kıdem tazminatı hakkı elde edemez. Ancak 1 yıl ve daha fazla süreyle çalışan işçiler, yukarıda sayılan haklı sebeplerden biri mevcutsa kıdem tazminatı alabilir.

Kıdem Tazminatının Hesaplanması

Kıdem tazminatı hesaplanırken dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır:

• Çalışanın toplam çalışma süresi

• Brüt ücret miktarı

• Yol, yemek, prim, ikramiye gibi düzenli ödemeler

• İşverenin sağladığı yan haklar

Her bir yıl için işçiye 30 günlük brüt ücret üzerinden kıdem tazminatı ödenir. Çalışanın 5 yıl çalıştığı ve aylık brüt maaşının 20.000 TL olduğu varsayılırsa, alacağı kıdem tazminatı 100.000 TL olacaktır.

 Emeklilik nedeniyle işten ayrılacak olan işçinin SGK’dan yazı alması ve işverene sunması gerekir.

 

Tazminat Talep Süreci ve Belgeler

Tazminat hakkı doğduğunda, işçi işverene yazılı bir dilekçe ile başvurmalıdır. Dilekçede işten ayrılma nedeni açıkça belirtilmeli ve gerekli belgeler eklenmelidir.

• Sağlık nedeniyle fesih: Resmî sağlık raporu

• Askerlik nedeniyle fesih: Askerlik celp belgesi

• Emeklilik nedeniyle fesih: SGK’dan alınacak yazı

• Evlilik nedeniyle fesih: Evlilik cüzdanı fotokopisi

Netice 

Görüldüğü üzere, işçinin tazminat alarak işten ayrılma şartları işçinin ayrılma sebebine bağlı olarak değişmektedir. Normal şartlarda kendi isteğiyle ayrılan bir işçi kıdem tazminatına hak kazanamazken, kanunda belirtilen haklı nedenlerin varlığı halinde tazminat alma imkânı doğmaktadır.

Sağlık sorunları, askerlik, emeklilik, evlilik ve işverenin kötü niyetli davranışları, işçiye tazminat hakkı tanıyan başlıca durumlardır. 

Her durumda, işten ayrılmadan önce sürecin doğru yönetilmesi, gerekli belgelerin hazırlanması ve hak kaybı yaşanmaması için uzman desteği alınması oldukça önemlidir.